Hai nữ sinh cùng học lớp 9, cùng hủy hoại bản thân ở hai mức độ khác nhau, cùng may mắn được cứu thoát.
Nhờ có bác sĩ
Một là cháu Q.T.N ở Sóc Sơn, Hà Nội. Bệnh trầm cảm của cháu có mức độ tăng dần, đến lúc cảm thấy chán sống, có ý tưởng muốn chết, cháu dùng mảnh thủy tinh cứa vào cổ tay thì cảm thấy dễ chịu. Điều trị rất vất vả không thuyên giảm, về sau cháu được bác sĩ BV Bạch Mai tìm ra nguyên nhân: Hội chứng trầm cảm, yếu tố tiền sử, hành vi tự hủy hoại. Cháu được uống thuốc đúng cách, được giúp thư giãn, tập luyện, trị liệu tâm lý, và đã cải thiện.
Thứ hai là chị Dương Hương Trà, người viết sách. Chị kể lại câu chuyện của chính mình trên mục Góc Nhìn báo VnExpress. Cũng là năm lớp 9, chị tự tử bằng 50 viên thuốc ngủ, được bố đưa đi cấp cứu và bác sĩ rửa ruột kịp thời. "Rất lâu sau này, khi đã ngoài ba mươi, nhờ bác sĩ, tôi mới đủ chín chắn để lý giải câu chuyện của chính mình năm xưa" - chị viết. Không phải là do áp lực học hành hay hơn thua chúng bạn, không phải từ bên ngoài, mà từ bên trong (nội sinh) - chị vốn đã bị một dạng bệnh trầm cảm.
Điểm chung của cả hai cô bé lớp 9 này đều là: nhờ có bác sĩ.
Vì thế, tôi cho rằng, chúng ta nên thực hành nguyên tắc “nghe theo bác sĩ” tâm lý để nhận diện được nhiều hơn và sớm hơn những trường hợp như hai cô bé ấy, nhờ đó có những biện pháp hỗ trợ, can thiệp hiệu quả hơn.
Thật bất ngờ rằng đây lại là khía cạnh mà tôi ít thấy các bậc cha mẹ quan tâm khi bày tỏ suy nghĩ, quan điểm của họ trên mạng xã hội.
Dường như có thừa những bình luận theo hướng “chia hai phe” hoặc là chỉ trích, hoặc là bảo vệ một đối tượng nào hay quan điểm cá nhân nào đó, với rất nhiều cảm tính, mà ít khi căn cứ trên những kiến thức tin cậy được WHO, các bác sĩ, chuyên gia muốn truyền tải và cảnh báo cộng đồng.
Cha mẹ cần làm gì?
Một điều chắc chắn là ở góc độ từng cá nhân hay gia đình, không thể đảo ngược được tiến trình của xã hội rộng lớn với ngày càng nhiều biểu hiện mặt trái của mạng xã hội, của công nghệ, của kỳ vọng học hành, của áp lực thành công… Hậu quả là, số người bị trầm cảm cũng sẽ tăng lên, bao gồm trẻ em, và những bệnh nhân trầm cảm cũng sẽ bị những yếu tố đó tác động ngày càng mạnh hơn, làm cho bệnh càng dễ trầm trọng hơn.
Cho nên, mỗi người làm cha mẹ cần trang bị cho mình thứ vũ khí đầu tiên trong việc chống lại xu hướng tất yếu gia tăng của trầm cảm, là sự thấu hiểu - sự hiểu biết đầy đủ về chính căn bệnh: biểu hiện ban đầu, biểu hiện trầm trọng, biểu hiện tự tử, các cách và địa chỉ điều trị tin cậy... Hễ nó nảy sinh trong gia đình, mỗi người đều có thể nhận diện ngay.
Vũ khí thứ hai đó là sự thấu hiểu người khác, điều này đặc biệt với các bậc cha mẹ. Một người muốn hiểu một ai đó, kể cả đó là con mình, đương nhiên không thể sống hời hợt với họ. Tức là cần dành thời gian thực sự cho họ, giao tiếp và lắng nghe chứ không chỉ có mặt nhưng không quan tâm gì đến họ. Vậy mà quán tính sống của không ít gia đình hiện nay, do sự hấp dẫn và áp lực của rất nhiều thứ bên ngoài, cha mẹ lại thường xuyên hời hợt - không thật sự có mặt khi ở cạnh con mình.
Như một lẽ tất yếu, những người ít thấu hiểu con mình muốn và cần gì, lại thường là những người ít thấu hiểu bản thân mình nhất. Chính họ có lẽ đã trải qua và phải chịu đựng không ít sự khó chịu, sự lo lắng, sự tức giận, sự ghét bỏ… từ những áp lực, mà bản thân lại không hiểu rõ căn nguyên. Và những sự rối loạn hay mất câng bằng tâm lý đó, về mặt khoa học, có thể lại chính là những biểu hiện trầm cảm hoặc nhẹ hoặc nặng mà họ không hay biết.
Tất nhiên, không thể chỉ hô khẩu hiệu “hãy lắng nghe và thấu hiểu” là có thể thấu hiểu được con cái và người khác. Bằng kinh nghiệm và hiểu biết của cá nhân mình, tôi cho rằng giải pháp cho vấn đề này lại nằm ở chính việc rèn luyện sự thấu hiểu chính bản thân mình trước.
Thật may mắn là trong xã hội ngày nay, luôn có sẵn các thông tin và giải pháp tốt để mỗi người theo đuổi, tự rèn luyện được kỹ năng thấu hiểu bản thân mình, việc còn lại là sự quyết tâm và kiên trì. Với bản thân tôi, đó là tự luyện tập một lối sống Tỉnh Thức, từ con số 0, theo hướng dẫn của thiền sư Thích Nhất Hạnh.
Thiền sư Thích Nhất Hạnh, người đã viên tịch cách đây chưa lâu, được thừa nhận là một trong hai lãnh đạo Phật Giáo lớn nhất thế giới cùng Đức Đạt Lai Lạt Ma XIV, nhờ cả đời ông đã chủ trương “Phật Giáo dấn thân” với biểu hiện sinh động là ông chia sẻ và huấn luyện cho hàng triệu người trên thế giới, hoặc trực tiếp hoặc gián tiếp qua sách và mạng xã hội, từng bước chữa lành tâm lý, tâm hồn của chính họ, chữa lành những mối quan hệ đã đổ vỡ trong gia đình. Bằng lối sống Tỉnh Thức.
Lối sống Tỉnh Thức (hay cách gọi khác là lối sống Chánh Niệm) của thiền sư Thích Nhất Hạnh nói rằng không cần ai phải đi tu, mà rèn luyện ngay trong cuộc sống của mỗi người: rửa bát thì để tâm vào rửa bát, uống trà để tâm vào uống trà, ăn cơm để tâm vào ăn cơm, đi xe để tâm vào đi xe…
Điều này là một sự đối lập với cách sống mà mỗi người đều có thể tự kinh nghiệm: Khi ăn ta nghĩ đến kiếm tiền, khi uống ta nghĩ đến công việc, khi đi chơi với con thì ta lướt điện thoại… và khi con cần chia sẻ hoặc giúp đỡ thì ta vội ngắt ngang vì… bận một vài thứ khác.
Lối sống Tỉnh Thức thực sự rất giản dị, nhiệm màu, mà với tôi ban đầu lại dường như quá khó khăn. Dần dần, tôi nhận ra rằng mình có thể tập Tỉnh Thức chỉ với việc ăn cơm trước, vì tôi vốn hay ăn nhanh, và rất hay nghĩ về công việc khi ăn. Hệ quả của cách ăn uống này là một căn bệnh mà không ít người đã mắc phải: đau dạ dày, trào ngược dạ dày thực quản… Dần dần, tôi đã bắt đầu thấy, dù công việc của mình vẫn còn bận rộn, dù ý nghĩ của mình vẫn hay rong ruổi, nhưng sự quan tâm của tôi dành cho con đã chất lượng hơn trước rất nhiều, tôi đã kiểm soát được tối đa cơn nóng giận với con, và thật kỳ diệu - con tôi cũng kiểm soát nóng giận tốt hơn ngày trước, nhiều chuyện “nhạy cảm” của lứa tuổi 11, 12 cũng có thể chia sẻ với tôi.
Tôi cũng bắt đầu nhận thấy, khả năng tự chữa lành cảm xúc của mình ngày càng tốt hơn: vẫn có nhiều lúc sự lo lắng, cơn giận khởi sinh trong ý nghĩ vì những va đập của ngoại cảnh, nhưng tôi nhanh chóng tự cân bằng lại và thay thế bằng niềm vui. Tôi cũng nhận ra sâu sắc rằng, việc ra ngoài tiếp xúc với thiên nhiên nhiều hơn chính là để tiếp nhận thêm năng lượng trong lành và tích cực từ bên ngoài, giúp loại bỏ nhiều năng lượng tiêu cực ở bên trong. Khoa học đã chứng minh cơ thể chúng ta có khả năng tự cân bằng, với điều kiện mỗi người biết lắng nghe và làm theo "nhu cầu chính đáng của cơ thể", quy luật đó bao gồm cả vấn đề cảm xúc và tâm lý…
Một trong những câu nói quan trọng
nhất thiền sư Thích Nhất Hạnh để lại cho cuộc sống là: "Thấu
hiểu nỗi đau của người khác là món quà to lớn nhất mà bạn có thể trao tặng họ".
Mà sự thấu hiểu đó, chắc chắn sẽ có được từ sự thấu hiểu chính bản thân mình.
-----
Hà Nội 7/4/2022