Trung Dung là gì? Trung Dung có ích gì cho cuộc sống: sức khỏe, dạy con, hạnh phúc tâm hồn?
1) Trung Dung là gì?
Trung Dung, theo tôi hiểu và đã, đang tự học hỏi - trải nghiệm ở một vài tình huống nhỏ thôi, là một thế giới quan và nhân sinh quan (cách nhìn thế giới, cuộc sống, con người) ở cả hai chiều/hai mặt vốn có của nó.
Đối với mỗi sự vật hay sự việc, thì các khái niệm như cân bằng âm dương, tính hai mặt... đều có cùng ý nghĩa, diễn tả cái cách tự nhiên mà mỗi sự vật, hiện tượng đó tồn tại. Vì nó vốn là như thế, nên chúng ta mới thấy bằng các giác quan, nhận thức bằng tư duy và biểu ngôn ngữ (tư duy và lời nói) là như vậy.
Như ngày và đêm, như nam và nữ, như trái và phải, như cao và thấp, như vui và buồn, như hạnh phúc và khổ đau...
Bạn có thể chọn ra một sự vật, hiện tượng gì mà không diễn tả được tính âm/dương hoặc mặt trái/mặt phải hoặc mặt tốt/mặt xấu... ở trong hoặc ở ngoài nó không? Nếu có, xin chia sẻ lại cho tôi học hỏi nhé - xin chân thành cảm ơn.
2) Thấm nhuần Trung Dung có ích gì trong tiếp nhận thông tin để bảo vệ sức khỏe?
Từ góc độ hoàn toàn cá nhân, quan sát và đúc kết những điều diễn ra trong tâm lý và ngoài đời thực quanh mình, tôi thấy điều đó vô cùng ý nghĩa.
Chẳng hạn trong việc trị bệnh. Ta vẫn quen nghe và có lẽ đa số chấp nhận khái niệm "Đông Tây y kết hợp" nhưng có những khi chúng ta, trong một hoàn cảnh nào đó thường là không đủ sáng suốt, nghe theo một số người họ tuyên bố (nhấn mạnh: họ tuyên bố) Thuận Tự Nhiên để bài xích Vắc-xin, Tây Y.
Chính bản thân tôi cũng từng viết một chùm 3 bài báo mà nay tôi hiểu là "nguy hiểm" khi giật tít rằng: một phụ nữ thoát khỏi ung thư không cần hóa trị và sống không dùng thuốc suốt nhiều năm, cách lập luận khi đó được một số người khen là chặt chẽ. Nhưng kỳ thực, khi hiểu biết nhiều hơn, tôi nhận ra người phụ nữ đó rất có thể đã "triệt căn" nhờ phẫu thuật, lối sống không dùng thuốc sau đó (ăn gạo lứt và ăn chay, niệm Phật, sống lạc quan giúp đời) chưa có bằng chứng nào đủ chắc chắn cho thấy nó giúp ung thư không tái phát. Vậy nhưng vì "cảm hứng dâng cao" với gạo lứt muối mè mà tôi đã nói quá lên - dù thật tâm là vô tình - cái giá trị của nó, làm hiểu nhầm và bồi thêm e sợ về hóa trị.
Sau này, một người quen biết của tôi bị K, tôi tiếp tục tôn sùng một cuốn sách mà tôi lúc đó cảm thấy như mình nhìn thấy chân lý và khuyên người đó đọc để tìm hướng cho mình. Người thân của người ấy chọn phẫu thuật và dùng hóa chất theo chỉ định y tế, nay người quen biết ấy vẫn rất khỏe mạnh sau gần 6 năm, và vẫn đủ đầy sức khỏe để dìu dắt hàng trăm, nghìn người một lối sống chính trực, đàng hoàng.
Sau này nữa, một người thân của tôi bị K, tôi không khuyên được dùng theo liệu pháp trong sách đó, người vẫn theo chỉ định bác sĩ, và sau 3 đợt hóa chất đáp ứng tốt (dù đợt cuối tụt bạch cầu rơi vào nguy hiểm nhưng cấp cứu vượt qua), và lui hẳn bệnh K đó.
Tôi nhắc về cuốn sách trên nhưng không nêu tên vì cá nhân tôi đã được chứng kiến, học hỏi và tin bằng tất cả tuệ giác của mình rằng: các bác sĩ Tây Y chỉ định phẫu - hóa - xạ cho bệnh nhân ung thư đều xuất phát từ lương tâm và trách nhiệm và hiểu biết khoa học chân chính của họ (vài cá nhân tha hóa, vụ lợi thì không bàn), còn những liệu pháp như ở cốn sách kia tôi chưa đủ hiểu biết - tôi không dám phê phán. Nhưng nhìn lại ngày đó, trong tâm trí tôi vì cuốn sách đó mà kỳ thị giải pháp tiêu chuẩn, đó là lỗi của tôi - cực đoan trong tôi.
Có một lý thuyết được những người "bài trừ Tây Y" nêu ra mà hồi đó tôi tin tin ngờ ngờ rằng: đứng đằng sau các liệu pháp điều trị ung thư tiêu chuẩn là các tập đoàn dược khổng lồ, họ thao túng và chi phối tất cả bao gồm kiến thức và y lệnh của các bác sĩ. Nhưng nay thì tôi có thể dùng chính tuệ giác của mình để phủ định lập luận đó rằng: Đúng là có thể có, mức độ nào đó, nhưng hàng vạn, triệu người mặc áo blouse trắng, họ vẫn luôn là hiện thân cứu người bệnh và không có gì lừa dối hay phỉ nhận được vai trò "từ mẫu" ấy - làm sao họ "bán lương tâm" vì cái đằng sau đó được! Chẳng may, chẳng may thôi - tôi không thể trả lời - tất cả bác sĩ trên hành tinh này bị "các tập đoàn" đó tẩy não và nhồi sọ bằng các tri thức giả dối về điều trị ung thư (cốt để bán dược phẩm) thì có lẽ lúc đó Trái Đất cũng đến kỳ hủy diệt mất rồi. Nhưng như các bạn thấy đó, Trái Đất vẫn đầy màu xanh và đủ không khí cho mỗi chúng ta thở...
Và có một điều nữa, riêng tôi, các kênh thông tin đến tai mắt mình - tôi chưa thấy bác sĩ Tây Y nào phủ nhận sạch trơn cả nền Đông y hay sự Thuận Tự Nhiên mà họ chỉ cảnh báo sự lừa đảo nhân danh các quy luật tự nhiên, những người có biểu hiện vụ lợi bất chấp sinh mạng và kinh tế của người bệnh. Trong khi, tôi thấy rất nhiều ngôn từ kêu gọi, phủ nhận, tẩy chay: vắc-xin, Tây Y, thuốc Tây...
Bạn có thấy như tôi, trong thông tin về y tế sức khỏe hàng ngày không? Nếu có, bạn cũng sẽ nhận ra sự cực đoan ở chỗ nào, phải không?
3) Thấm nhuần Trung Dung có ý nghĩa gì trong chọn học, hành theo một tư tưởng Triết Học hoặc một Tôn Giáo?
Lấy ví dụ về Phật giáo, là điều tôi có chút hiểu biết nào đó và mới thực hành một chút. Ai cũng biết trong Đạo Phật có quá nhiều tông, phái, pháp môn...
Có một điều là nếu đọc bạn sẽ biết Thiền sư Thích Nhất Hạnh - người vừa qua đời, và Đức Đạt Lai Lạt Ma XIV, đều khẳng định Đạo Phật theo đúng tinh thần Phật Thích Ca trao truyền, là Trung Đạo. Là con đường ở giữa, không "chấp hữu" mà cũng chẳng "chấp vô", không có cũng không không... Nên, nếu bạn đọc hay nghe một chủ thuyết nào nhân danh lời Phật nhưng khuyên: đời là bể khổ, là hư vọng, chỉ có cách suốt ngày đêm niệm Phật mới lên niết bàn, hoặc suốt ngày ngồi thiền là sẽ đạt giải thoát - thì hãy cảnh giác! Thay vào đó, như Thiền sư Thích Nhất Hạnh khuyên, chẳng hạn: rửa bát cũng là một cơ hội để thiền - khi luyện được rửa bát mà tâm an vui tự tại với việc rửa bát, đừng nghĩ lăng xăng, thì lúc rửa bát như thế là thiền, lúc đó là hạnh phúc chân thật, niết bàn là lúc đó. Đạo của Phật Thích Ca là đạo cứu người đời bớt khổ và khỏi khổ (ai không thấy hoàn toàn không có khổ gì thì thôi không cần tìm đến Phật chỉ dạy đâu - Phật chỉ mong có vậy), chứ không dạy chối bỏ cuộc đời...
4) Thấm nhuần Trung Dung có ích gì trong Dạy Con?
Đến đây, tôi chuyển sang một chủ đề khác mà ngày nay có thể một số các bố mẹ đang dường như bế tắc, tìm kiếm các khóa học dạy con sao cho con ngoan, con thành công, con không hư không sa vào các điều xấu trên mạng... Chính tôi đã, đang, và hẳn là sẽ còn nhiều tình huống sai lầm khi ứng xử và dạy con mình.
Nhưng tôi bằng tuệ giác của mình hiểu rằng, sẽ không có 1 phương pháp nào đúng duy nhất, dù là kiểu Mỹ, Nhật, Do Thái... hay Việt Nam. Nên, tùy thực tế mỗi nhà, sẽ có phương pháp riêng phù hợp - nhưng nếu bạn nghe hoặc đọc ở đâu đó có xu hướng tôn vinh duy nhất phương pháp đó là đúng với tất cả, thậm chí nếu có chèn lời hạ thấp phương pháp khác - thì hãy cân nhắc và cảnh giác.
Cân nhắc và cảnh giác vì nếu như vậy nó có thể đi trái quy luật Trung Dung mà cuộc sống vốn là như thế.
5) Và thấm nhuần Trung Dung có ý nghĩa gì với tâm lý của chúng ta?
Theo đuổi một thái độ sống Trung Dung, thì không có nghĩa là tâm lý của chúng ta luôn "đi ở giữa" được giữa 2 làn vui - buồn, sướng - khổ... Mà là, giữa cuộc sống liên tục hết cảnh ngộ này đến sự việc khác đến làm ta cực vui hoặc cực buồn, nếu không thì cũng buồn nhiều hơn vui, lo nhiều hơn an, giận nhiều hơn thương - hoặc ngược lại.
Một cách tự nhiên, đa số mọi người sẽ tìm cách và có nhu cầu trừ khử cái cảm xúc tiêu cực càng nhanh càng tốt, để được "hết khổ". "Hết khổ" tức thì "vui" đến. Đấy là cách tâm lý ta vận hành.
Vậy thì, cách tốt nhất để ta tiến tới khả năng làm chủ cảm xúc va hóa giải cảm xúc tiêu cực ngày cảnh tốt hơn, nhanh hơn, chính là hiểu bản chất rằng: khổ đó là ắt có, tất yếu, do đó nó đến với ta thì đương nhiên rồi, chấp nhận nó, và hành động tốt nhất trong khả năng, lợi mình và lợi người (chứ đừng hành động lợi mình mà hại người) để chuyển hóa, hóa giải nó. Nó vô thường, tức là không vĩnh viễn, nó cũng rất mau tan - một đặc tính của tâm lý.
Việc cần làm là rèn kỹ năng nhận diện và chuyển hóa, hóa giải cảm xúc tiêu cực. Một trong những kho tàng tri thức và kinh nghiệm vô cùng tuyệt vời cho việc này là Phật Pháp.
Nếu bạn cần tham khảo một chút từ kinh nghiệm cá nhân của tôi, thì tôi khuyên nên đọc sách thầy Thích Nhất Hạnh trước, rồi đến sách hay bài viết của Đạt Lai Lạt Ma XIV... Từ đó bạn có thể đi sâu thêm tùy thích, tôi tin là sẽ khó lạc lối sau khi đọc hiểu và tin theo hai vị ấy trước.
Trung Dung không phải là cách gọi duy nhất đúng, về thực tế cuộc sống này, thế giới này - như tôi đã nói ở trên. Miễn rằng ta hiểu ý nghĩa nó là như vậy, và áp dụng nó thấy hữu ích cho cả ta và người khác, mà Đạo Phật nói là vừa lợi mình vừa lợi người, thì ấy là chân lý.
Hà Nội 29/3/2022