Xin chào bạn, tôi là Cư sĩ Rừng Trúc. Mời bạn chế sẵn cho mình một tách trà hoặc một ly cà phê, ngồi xuống cho thật thoải mái, rồi cùng tôi chậm lại một chút giữa cuộc đời vội vã này.
Câu chuyện hôm nay không nằm trong chuỗi quen thuộc của chúng ta. Nó là một điều rất riêng, vừa đến với tôi trong một ngày mà người ta thường hay lùi lại nhìn đời mình kỹ hơn một chút, đó là ngày sinh nhật. Tôi vừa tròn 44 tuổi, và tôi muốn kể cho bạn nghe những gì đã hiện ra trong lòng tôi vào đúng buổi sáng ấy, khi nó còn nguyên hơi ấm.
Buổi sáng đó tôi ngồi lại và nhận ra một điều mà bình thường mình lướt qua quá nhanh để mà thấy. Đó là tâm trí tôi, trong suốt một quãng thời gian dài vừa rồi, đã chật cứng. Ý tưởng này chưa xong đã nối ngay sang ý tưởng kia, việc này chưa dứt đã kéo theo việc khác, cứ thế liên tục, không một khoảng hở nào để thở. Có một chữ mà nhiều người vẫn dùng cho cái trạng thái này, gọi là kiệt sức vì công việc.
Tôi ngồi với nó một lúc, và tôi hỏi mình một câu thật thẳng, rằng cái gì đang đẩy tôi chạy mãi như thế, không cho phép mình dừng. Và câu trả lời hiện ra, chậm nhưng rõ, không phải là vì công việc quá nhiều, mà là vì bên dưới công việc, có một nỗi sợ. Sợ bị đánh giá. Sợ bị nhìn nhận là kém, là không ra kết quả. Sợ tụt lại phía sau trong một cái guồng mà ai cũng đang chạy.
Ham muốn có được kết quả tốt, được ghi nhận, được khen, được tăng lương, tất cả những cái đó nghe qua có vẻ là tham vọng, là tính toán hơn thua. Nhưng khi tôi nhìn kỹ hơn một chút, thì hóa ra ở gốc của nó chỉ là một điều rất người, đó là muốn mình có giá trị, và sợ mình sẽ bị bỏ lại nếu không chứng minh được điều đó liên tục.
Tôi muốn dừng lại ở đây một lát, vì đây là một chỗ mà tôi từng tự trách mình khá nhiều, và tôi tin có thể bạn cũng vậy. Ta hay có xu hướng nhìn cái tham muốn có nhiều hơn, kiếm được nhiều hơn, là một điều nên xấu hổ, đặc biệt là khi mình đã có đủ ăn đủ mặc rồi mà vẫn còn muốn hơn.
Nhưng buổi sáng đó tôi chợt thấy một điều công bằng hơn hẳn. Người đang chật vật kiếm ăn từng ngày, họ mong cầu để có đủ sống, cái đó ai cũng hiểu và ai cũng thương. Còn tôi, người đã có điều kiện hơn một chút, mà vẫn muốn nhiều hơn, thì bản chất khao khát ấy không khác gì cả. Cũng là một người muốn cải thiện đời mình, muốn tiến lên một bước.
Không ai sai. Người ít điều kiện muốn thêm, là chính đáng. Người đã có điều kiện muốn thêm, cũng chính đáng như vậy, chỉ là hoàn cảnh thúc đẩy khác nhau.
Tôi không thấp kém hơn ai vì mình vẫn còn tham cầu, và người khác cũng không thấp kém hơn tôi vì họ mong cầu. Ai cũng đang cố vươn lên theo cách của riêng đời mình, và cái đó, tự nó, không có gì phải hổ thẹn cả.
Chỗ cần nhìn kỹ, hóa ra không phải là có tham cầu hay không, mà là ta có đang chạy theo nó tới mức đánh mất chính mình hay không. Tham cầu lợi lộc nhiều, thì đời sống bận rộn nhiều, đó là một quy luật rất tự nhiên, chẳng có gì bí ẩn cả. Muốn bớt bận rộn, thì phải nhìn thẳng vào cái tham cầu ấy, chứ không phải giả vờ là mình không có, hay ép mình cắt bỏ nó bằng ý chí.
Và ngay hôm đó, một điều rất nhỏ nhưng lại nói lên rất nhiều đã xảy ra với tôi. Tôi định cho mình một ngày ngắt kết nối hoàn toàn với công việc. Buổi sáng thì được. Nhưng cứ đến khoảng nửa sau của ngày, tôi lại thấy mình có xu hướng muốn ra một quán cà phê nào đó, ngồi xuống, và bắt đầu lướt, kiểm tra, nhắn tin, ra vẻ như đang làm việc.
Tôi để ý kỹ cái cảm giác lúc đó, và nhận ra nó mang lại cho tôi một sự yên tâm rất lạ. Yên tâm vì thấy mình không bị đẩy ra khỏi guồng, thấy mình vẫn còn có ích, vẫn còn đang tham gia vào một điều gì đó lớn hơn bản thân mình.
Bạn thấy đó, hóa ra cái động lực đẩy tôi ra khỏi nhà, ra một quán cà phê để giả bộ làm việc, không hẳn là vì công việc thật sự cần tôi ngay lúc đó. Nó là một nỗi sợ, một nỗi sợ nằm khá sâu, mà tôi phải thành thật lắm mới dám nhìn thẳng vào. Đó là nỗi sợ bị phản bội.
Sợ rằng nếu mình không còn nắm hết mọi thứ trong tay, không còn kiểm soát từng quy trình, thì người này người kia, những người đang cùng làm với mình, sẽ từ chối, sẽ không làm đúng phần của họ, sẽ động chạm đến những gì mình đang có. Khi tôi còn đang làm chủ, tự tay lo hết, thì tôi thấy an toàn. Khi tôi buông tay ra một chút, thì cái an toàn đó lung lay, và nỗi sợ len vào ngay khoảng trống đó.
Tôi kể với bạn điều này không phải để bạn thấy tôi tệ, mà vì tôi tin đây là một góc rất chung của rất nhiều người đang ở vị trí phải gánh việc cho người khác, dù là làm quản lý, làm chủ một cửa hàng nhỏ, hay chỉ đơn giản là người trụ cột lo cho cả nhà.
Cái nỗi sợ bị phản bội, bị bỏ rơi, bị đánh giá là kém, nó không tự nhiên biến mất chỉ vì ta cố gồng lên bận rộn hơn. Nó chỉ tạm bị che đi thôi, dưới lớp bận rộn ấy. Và nếu không có một buổi sáng nào đó, một ngày sinh nhật nào đó, chịu dừng lại đủ lâu để nhìn thẳng vào, thì nó cứ âm thầm điều khiển từng quyết định nhỏ của ta, kể cả cái quyết định tưởng như vô hại là hôm nay có nên ra quán cà phê lướt điện thoại hay không.
Tôi sẽ không nói với bạn rằng chỉ cần nhìn thấy nỗi sợ này một lần là nó tan biến ngay. Không phải như vậy. Buổi chiều hôm đó tôi vẫn thấy mình chưa hoàn toàn ngắt được, vẫn có lúc muốn cầm điện thoại lên kiểm tra. Nhưng có một điều đã khác.
Tôi không còn tự trách mình là yếu đuối, hay là tham lam, khi thấy mình vẫn muốn được ghi nhận, vẫn muốn giữ chỗ đứng của mình. Tôi chỉ đơn giản thấy rõ hơn, rằng phía sau cái bận rộn của tôi, có một nỗi sợ rất người, và phía sau cái tham cầu của tôi, cũng chỉ là một mong muốn được sống tốt hơn, giống hệt như bất kỳ ai khác trên đời này đang mong muốn.
Có một điều nữa tôi muốn thêm vào đây, vì nó cũng vừa hiện ra trong buổi sáng đó. Tôi nhận ra cái cảm giác trống rỗng mà tôi từng có, vào những quãng thời gian đầu óc chưa bị lấp đầy bởi việc này việc kia, hóa ra lại là một cảm giác rất ổn, chứ không phải một sự trống vắng đáng lo.
Khi đầu óc trống, tôi lại cảm được trời xanh, mây trắng, gió mát, mùi hương của một ly cà phê đang bốc lên ngay trước mặt mình. Còn khi đầu óc chật quá, thì dẫu có ngồi trước đúng ly cà phê ấy, tôi cũng không còn ngửi thấy mùi của nó nữa. Nỗi sợ đã lấy đi không chỉ thời gian của tôi, mà còn lấy đi luôn cả cái khả năng đơn giản là được ở đây, đang sống, đang thở, ngay lúc này.
Nếu hôm nay bạn cũng đang thấy mình bận đến mức không còn nhớ mùi cà phê của chính mình, tôi không mời bạn phải dừng hết công việc lại ngay. Tôi chỉ mời bạn làm một việc nhỏ hơn nhiều, đó là một lần nào đó, thử ngồi lại, và nhẹ nhàng hỏi chính mình, rằng cái gì đang thật sự đẩy mình chạy nhanh như vậy.
Có khi câu trả lời không phải là công việc, mà là một nỗi sợ rất cụ thể đang nằm phía dưới nó. Bạn không cần phải giải quyết nỗi sợ đó ngay hôm nay. Chỉ cần nhìn thấy nó, gọi đúng tên nó, cũng đã là một điều rất đáng làm.
Đó là đôi điều tôi muốn gửi tới bạn hôm nay. Tôi là Cư sĩ Rừng Trúc. Chúc bạn một ngày bình an, và hẹn gặp lại bạn trong câu chuyện kế tiếp.
Bài viết nằm trong loạt ghi chép riêng của Cư sĩ Rừng Trúc trên tienich.blog.
* Bài viết được trình bày và diễn đạt bằng AI, dựa trên chất liệu làm việc thực tế của Cư sĩ Rừng Trúc với AI. Nội dung thể hiện quan điểm và kinh nghiệm cá nhân của Cư sĩ Rừng Trúc, không đại diện cho bất kỳ tổ chức hay cá nhân nào khác.