Xin chào bạn, tôi là Cư sĩ Rừng Trúc. Mời bạn chế sẵn cho mình một tách trà hoặc một ly cà phê, ngồi xuống cho thật thoải mái, rồi cùng tôi chậm lại một chút giữa cuộc đời vội vã này.
Trong câu chuyện lần trước, tôi và bạn đã cùng nhau đi xuống tận đáy của cái khao khát hơn người, và thấy rằng dưới đáy ấy, cái ta thật sự tìm kiếm chỉ là sự bình yên. Có thể, khi nghe tôi nói tới hai chữ bình yên đó, đã có một phần nào trong bạn hơi nhăn mặt. Nếu vậy thì tốt. Bởi vì hôm nay, tôi muốn nói về đúng hai chữ đó, và tôi muốn bắt đầu bằng cách đứng về phía cái phần đang nghi ngờ ở trong bạn.
Bạn biết đấy, ngoài kia có cả một dòng nội dung nói về chuyện sống chậm, sống an nhiên, bỏ phố về quê pha trà ngắm mây. Và rất nhiều người, có thể là cả bạn, cảm thấy một sự dị ứng rất khẽ với những lời lẽ ấy. Cái trực giác trong bạn lên tiếng, rằng nói thì hay đấy, nhưng là hay cho người đã có sẵn tiền, có sẵn tấm đệm đỡ phía sau, có sẵn những buổi chiều rảnh rang. Dễ mà điềm nhiên lắm, khi anh đâu phải là người sẽ mất nửa ngày công nếu đến trễ 20 phút.
Và tôi muốn nói thật rõ điều này, ngay từ đầu. Cái trực giác ấy của bạn là đúng. Bạn không hề bi quan, và lại càng không hề đố kị. Bạn đang rất tinh. Phần lớn những lời rao giảng về sự an nhiên kia đúng là sáo rỗng thật, mà sáo rỗng đúng ở chỗ nó âm thầm giả định một cuộc sống mà bạn không có. Cho nên, nếu hôm nay tôi định bảo bạn rằng cứ hít thở đi rồi buông hết tất cả ra, thì bạn nên tắt tôi đi, vì bạn đúng, tôi đang bán cho bạn một thứ xa xỉ khoác áo minh triết.
Vậy nên tôi sẽ không làm thế. Thay vào đó, tôi xin trèo vào trong cái tình huống thật cùng với bạn. Một buổi sáng ngày thường. Bạn dậy hơi muộn. Đứa con thì không chịu ăn, đôi giày của nó thì tìm mãi không thấy, và giờ bạn đang trên đường, với con ngồi ở băng ghế sau, thì gặp một đoạn tắc cứng. Chẳng nhúc nhích gì được.
Và cái đang dâng lên trong lồng ngực bạn lúc này, nó không phải là không có gì, cũng chẳng hề ngớ ngẩn. Nếu trễ, bạn có thể mất một khoản tiền thật, hoặc bị một dấu trừ trong mắt một người sếp mà bạn đã hình dung ra được gương mặt. Hoặc bạn đang trễ một cuộc hẹn, và người ta sẽ buồn, hoặc sẽ phải ngồi đợi. Đây là những thứ đáng giá thật. Cái căng thẳng trong bạn chính là cái tâm đang làm đúng việc của nó, đang cố bảo vệ những điều thật sự quan trọng với bạn, là miếng cơm, là thể diện, là tình cảm của một người. Tôi sẽ không bao giờ nói với bạn rằng mấy cái đó không quan trọng. Chúng quan trọng thật.
Vậy thì, ở giữa tất cả những cái đó, có cái gì là thật để tôi có thể trao cho bạn, một cái gì không phải là thứ xa xỉ vớ vẩn kia không. Có, và nó rất hẹp, và nó thành thật. Trong cái đoạn đường đang tắc ấy, có hai thứ hoàn toàn khác nhau đang bị rối vào làm một, mà thường thì ta không tài nào tách bạch nổi.
Thứ nhất, là tất cả những gì bạn vẫn còn có thể thật sự làm được. Bạn có thể gọi điện báo trước rằng mình sẽ tới muộn, cái đó giúp thật. Bạn có thể lái xe khôn khéo trong những khoảng trống ít ỏi. Bạn có thể tự nhủ mai sẽ đi sớm hơn 10 phút. Hãy làm hết, làm cho trọn.
Còn thứ hai, là cái phần đã xong rồi, là mấy chiếc xe phía trước. Chúng sẽ không hề nhích lên nhanh hơn lấy một phân, chỉ vì quai hàm bạn đang nghiến chặt, vì bạn đang rủa thầm, vì tim bạn đang đập thình thịch. Cái phần đó đã niêm phong lại rồi. Nó xong rồi. Nó nằm ngoài tầm tay bạn trong mấy phút này.
Và đây là điều thật duy nhất tôi sẽ nói hôm nay. Cái sự nghiến răng, sự rủa thầm, sự tim đập kia, tất cả cái phần thừa ấy không làm cho cái thứ nhất nhanh lên được dù chỉ một giây. Nó không đưa bạn tới nơi sớm hơn. Cái nó làm được, là hai việc, và cả hai đều tệ. Một là nó khiến bạn lái xe tệ hơn, nguy hiểm hơn, trong khi có con ở trên xe. Hai là nó khiến bạn quay ra cáu gắt với chính đứa trẻ ấy, cái đứa sáng nay chẳng làm gì sai, ngoài việc nó là một đứa trẻ.
Đây không phải là chuyện bớt quan tâm đi. Đây là chuyện đừng đổ cái sự quan tâm của mình vào đúng cái chỗ mà ở đó nó chẳng làm được gì ngoài việc gây hại.
Bạn giữ lại từng chút quan tâm cho những thứ mình còn tác động được. Bạn chỉ thôi không tiêu nó vào mấy chiếc xe không nghe thấy bạn. Bạn thấy không, cái sự an nhiên giả hiệu kia nó bảo, đừng quan tâm nữa, ổn cả mà, cứ chill đi. Còn cái thứ thật thì nói điều ngược lại. Hãy quan tâm hết lòng, hãy làm tất cả những gì làm được, rồi sau đó, từ chối tiếp tục đau khổ vì đúng cái phần mà nỗi đau khổ của mình không thể chạm tới.
Cái người ngồi trong biệt thự, nhấp trà giữa một buổi chiều rảnh, họ đâu cần tới cái này. Họ có ở trong đoạn tắc đâu. Cái này không phải cho họ. Cái kỹ năng vừa hẹp vừa khó này, nó là dành cho đúng bạn, người không thể bỏ cuộc đua, người có những thứ đáng giá thật và có một đứa con ngồi sau lưng và một người sếp và một cái hẹn chót. Nó không phải là một lối thoát khỏi cái guồng quay. Nó là cách để cái guồng quay đừng nghiền nát bạn, và đừng biến bạn thành một người cay nghiệt với chính những người mà bạn đang quay cuồng vì họ. Cái đó không phải là một kiểu sống làm màu cho sang. Cái đó là đồ nghề để sống sót, cho một cuộc đời rất đỗi bình thường.
Nhưng tôi sẽ nói dối, nếu bảo rằng chuyện này chỉ gói gọn trong một đoạn tắc đường. Bởi vì cái sự căng thẳng kia, nó đâu có bắt đầu ở chỗ đèn đỏ. Nó bắt đầu ngay từ lúc bạn mở mắt. Cái sự dậy muộn, đôi giày, đứa con chưa ăn, cả một chuỗi dắt díu nhau, mắt xích này trao nỗi sợ cho mắt xích kế tiếp, để rồi tới lúc gặp đoạn tắc thì bạn đã là một cái âm thoa đang ngân lên vì nó rồi.
Và nếu bạn lần theo nỗi sợ ấy đi xuống, đi qua cái lớp trễ thì mất tiền, rồi hỏi cái gì thật sự nằm bên dưới, thì thường lại chẳng phải là tiền. Mà là, tôi sợ mình kém cỏi. Tôi sợ mình không lo nổi cho gia đình. Tôi sợ cái ánh mắt của sếp. Còn bên dưới cái người ta sẽ buồn vì mình trễ, là, tôi sợ mình là một kẻ vô tâm, tôi sợ làm người khác thất vọng, tôi sợ bị bớt thương đi một chút.
Và nếu mấy nỗi sợ này nghe quen, thì đúng là phải quen. Chúng chính là mấy cái gốc mà tôi với bạn đã cùng nhau gỡ trong những buổi sáng vừa qua. Nỗi sợ một đời vô nghĩa, cái khao khát được là đủ, cái thèm được nhìn nhận. Cơn cuống buổi sáng không phải là một vấn đề mới, khó hơn, riêng biệt. Nó chính là mấy cái gốc cũ kỹ ấy, nổi lên thành nỗi nơm nớp thường ngày.
Mà điều này có nghĩa là, và đây là chỗ rất quan trọng và rất thật, bạn sẽ không dẹp được cơn cuống buổi sáng bằng cách cố ngồi thiền cho tĩnh ở giữa ngã tư. Cơn cuống ấy chỉ lỏng ra đúng theo cái mức mà mấy cái gốc sâu kia lỏng ra, từ từ, qua công phu của cả một quãng đời dài. Cái sự bình tĩnh ở trong xe là một cái quả, chín dần lên từ tất cả những thứ còn lại, chứ nó không phải là một cái mẹo mà bạn rút ra ở chỗ đèn đỏ.
Và bây giờ là điều thành thật nhất mà tôi có thể nói, cái điều mà tôi mong sẽ lấy lại được chút lòng tin mà tôi đã xin bạn cho tôi vay hồi đầu. Cái sự điềm nhiên chấp nhận mà tôi đang tả đây, gần như không có ai thật sự sống được ở trong đó cả. Nó không phải là một cái công tắc, bật lên một cái rồi từ đó an vui mãi mãi. Ai nói với bạn như thế, thì người đó hoặc là chưa từng vừa túng tiền vừa đi trễ với một đứa con đang khóc, hoặc là đang bán cho bạn một thứ gì đó.
Nó không phải công tắc. Giỏi lắm thì nó là một cái núm vặn, vặn từng chút một, qua nhiều năm, với vô số lần tái phát. Và tôi xin nói thẳng, chính tôi cũng chưa hề tới được nơi. Cơn cuống vẫn ghé thăm tôi đều. Tôi vẫn ghì chặt tay lái. Có những buổi sáng, tôi vẫn nghe thấy chính giọng mình bật ra, sắc hơn cái mức mà con tôi đáng phải nhận. Đúng như câu trong sách, đúng như sự thật vốn vẫn vậy, nói thì dễ, làm mới khó, mà làm được thì là phi thường.
Cho nên cái đích ở đây không phải là không bao giờ thấy cuống nữa. Cái đích đó là một ảo tưởng, và đuổi theo nó thì cũng chỉ là thêm một cách nữa để thấy mình thất bại mà thôi. Cái đích thật thì nhỏ hơn, với tới được, và rất người. Đó là nhận ra cơn cuống sớm hơn, có khi chỉ vài giây so với tuần trước. Là để cho nó đi qua mình nhanh hơn một chút. Và là tử tế hơn một chút với đứa con ngồi ở băng ghế sau, trong lúc cơn cuống đang diễn ra. Chỉ vậy thôi. Nhỏ tới vậy thôi. Mà cái sự nhỏ ấy không hề là không đáng gì, bởi vì với đứa trẻ kia, nó là tất cả.
Vậy nên hôm nay, không có lời dặn nào kiểu hãy thở cho hết căng đi cả. Chỉ một việc nhỏ thôi, cho lần tới khi bạn lại kẹt cứng mà đồng hồ thì đang chống lại bạn. Sau khi đã làm xong những gì mình thật sự làm được, là gọi điện báo, là lái cho cẩn thận, bạn hãy thử xem mình có nhận ra được không, dù chỉ trong một giây, cái lằn ranh giữa cái phần mình còn xê dịch được, và cái phần đã niêm phong.
Bạn không cần phải thấy bình thản về nó. Bạn không cần phải thấy gì cả. Chỉ cần nhìn ra cái lằn ranh đó thôi. Bởi vì gần như toàn bộ những nỗi khổ thừa thãi của chúng ta đều xảy ra vì ta cứ tiêu mình vào việc đánh nhau với cái phần đã niêm phong, với mấy chiếc xe không nghe thấy ta. Và cái việc bé tí là chỉ nhìn ra cái lằn ranh ấy, lặp đi lặp lại, năm này qua năm khác, mới chính là toàn bộ cái sự vặn từ từ của cái núm kia. Không phải sự điềm nhiên được ai trao cho. Mà là sự điềm nhiên giành lấy được, từng buổi sáng kẹt xe một, bởi những con người chưa từng được rời khỏi cuộc đua.
Cái bình yên mà tôi với bạn đang đi tìm, nó chưa bao giờ là cái bình yên nhàn rỗi đòi bạn phải thôi quan tâm tới cuộc đời mình. Nó là cái bình yên giành giật được bằng mồ hôi, cái thứ cho phép bạn gánh một cuộc đời đầy những thứ đáng giá thật mà không bị nghiền nát bởi đúng cái phần mà bạn không điều khiển được. Trong câu chuyện sắp tới, sau khi đã cùng nhau đi qua tất cả những nút thắt này, tôi và bạn cuối cùng cũng sẽ thử gọi tên ra, một cách thật giản dị, rằng cái điều mà ta vẫn gọi là giải thoát kia, nó thật ra giải thoát ta khỏi cái gì. Và có lẽ bạn sẽ ngạc nhiên khi nhận ra, rằng nó chưa bao giờ là những khó khăn của cuộc đời cả.
Đó là đôi điều tôi muốn gửi tới bạn hôm nay. Tôi là Cư sĩ Rừng Trúc. Chúc bạn một ngày bình an, và hẹn gặp lại bạn trong câu chuyện kế tiếp.
Bài viết nằm trong loạt podcast Cư sĩ Rừng Trúc, "Chậm Lại Một Chút", trên tienich.blog.
* Bài viết được trình bày và diễn đạt bằng AI, dựa trên chất liệu làm việc thực tế của Cư sĩ Rừng Trúc với AI. Nội dung thể hiện quan điểm và kinh nghiệm cá nhân của Cư sĩ Rừng Trúc, không đại diện cho bất kỳ tổ chức hay cá nhân nào khác.