Xin chào bạn, tôi là Cư sĩ Rừng Trúc. Mời bạn chế sẵn cho mình một tách trà hoặc một ly cà phê, ngồi xuống cho thật thoải mái, rồi cùng tôi chậm lại một chút giữa cuộc đời vội vã này.
Trong câu chuyện lần trước, tôi và bạn đã cùng nhau nhìn vào lòng đố kị, và chúng ta đã học cách thôi đánh nhau với nó, để nó trở thành một người thầy chỉ cho ta thấy điều mình thật sự khao khát. Hôm nay, tôi muốn lần theo đúng sợi chỉ ấy, đi xuống sâu thêm một lớp nữa. Bởi vì ngay bên dưới lòng đố kị, và bên dưới rất nhiều sự bất an khác trong ta, có một cái khao khát rất thầm lặng mà gần như ai cũng mang. Đó là khao khát được hơn người.
Muốn mình giỏi hơn, thành công hơn, được người ta nể trọng hơn, được công nhận nhiều hơn. Và hôm nay, tôi với bạn sẽ cùng nhau hỏi nó một câu thật thẳng thắn, rằng nếu có được điều đó rồi, thì rốt cuộc ta sẽ có được cái gì.
Trước hết, bạn đừng vội thấy mình có lỗi vì cái khao khát này. Nó là một điều rất con người. Sâu trong mỗi chúng ta đều có một mong muốn được là một ai đó, được người khác nhìn thấy, được thấy mình có giá trị. Cái khao khát ấy đôi khi rất ồn ào, nhưng nhiều khi nó chỉ lặng lẽ chạy ngầm bên dưới mọi việc ta làm, âm thầm thúc ta đi so sánh, đi leo, đi chứng tỏ. Hôm nay ta không phán xét nó. Ta chỉ nhìn nó cho thật rõ thôi.
Và để nhìn cho rõ, tôi muốn rủ bạn chơi một trò chơi nhỏ, một trò chơi của sự thành thật. Chúng ta sẽ đi theo cái khao khát này tới tận cùng, xem nó thật sự dẫn ta về đâu. Bạn hãy thử tưởng tượng đi. Bạn muốn hơn người, muốn được công nhận. Bây giờ, giả sử bạn có được điều đó. Hãy hình dung thật trọn vẹn vào. Bạn đã leo lên, bạn được người ta ngưỡng mộ, được kính nể, bạn đang ở vị trí dẫn đầu. Và bây giờ tôi nhẹ nhàng hỏi bạn, rồi sau đó thì sao. Sau đó bạn còn muốn gì nữa.
Có lẽ câu trả lời thành thật sẽ là, thì tôi muốn giữ được vị trí ấy, hoặc tôi muốn leo cao hơn nữa, thành công hơn nữa, được công nhận nhiều hơn nữa. Được thôi. Vậy ta giả sử tiếp, rằng bạn có hết tất cả những thứ đó, bạn lên tới đỉnh cao nhất, không còn gì để mà leo nữa. Và rồi sau đó thì sao. Khi không còn nấc thang nào ở trên đầu nữa, thì cái mà bạn thật sự đang đi tìm bên dưới tất cả những thứ kia, nó là cái gì.
Bạn để ý mà xem, tới đây thì các câu trả lời bắt đầu đổi hình đổi dạng. Chúng thôi không còn là muốn nhiều hơn nữa, mà bắt đầu nói về một cái gì đó lặng hơn. Tôi sẽ thấy mình là đủ. Tôi sẽ cuối cùng cũng được thảnh thơi. Tôi sẽ thôi không còn nơm nớp lo người ta nghĩ gì về mình. Tôi sẽ có những người thật lòng quý mến tôi, quý cái con người tôi, chứ không phải quý cái chức vị của tôi. Tôi sẽ được tự do.
Bạn thấy cái mà chúng ta vừa tìm thấy ở dưới đáy không. Bên dưới cái khao khát hơn người, hóa ra chưa bao giờ thật sự là tiền bạc, là địa vị, hay là những lời tán dương. Bên dưới nó là một nỗi mong mỏi được bình yên trong tâm, được có những mối quan hệ chân thành, và được tự do trong lòng. Đó mới là cái bạn thật sự muốn. Còn cái sự hơn người kia, nó chỉ là con đường mà bạn tin rằng sẽ đưa bạn tới đó.
Nhưng đây mới là chỗ vừa đau lòng, mà cũng vừa giải thoát. Con đường ấy không bao giờ tới nơi được. Bởi vì cái thang của sự hơn người, nó không có nấc cuối cùng. Cứ mỗi lần bạn leo lên được một bậc, thì từ trên đó nhìn ra, bạn lại thấy có người cao hơn, lại có một mục tiêu mới, một sự so sánh mới. Lúc nào cũng sẽ có một người giàu hơn, giỏi hơn, được ngưỡng mộ hơn. Lúc nào cũng có.
Cái tôi trong ta, cái phần luôn muốn được hơn, nó giống như một cái thùng không có đáy. Đổ bao nhiêu sự công nhận vào cũng không bao giờ đầy.
Cho nên nếu sự bình yên của bạn phụ thuộc vào việc phải ở trên người khác, thì sự bình yên đó mãi mãi cách bạn đúng một bậc thang, và bạn sẽ leo cả đời mà không bao giờ tới được. Ta đang cố tìm tới sự tĩnh lặng bằng cách chạy. Ta đang cố tìm tới cái cảm giác đủ đầy, trên một con đường lát toàn bằng hai chữ chưa đủ.
Và đây là cái sự thật lặng lẽ, mà nghĩ kỹ thì cũng hơi buồn cười. Những thứ mà ta vừa tìm thấy dưới đáy, là bình yên, là sự gắn kết chân thật, là tự do, chúng chưa bao giờ nằm ở trên đỉnh cái thang kia cả. Chúng không sống ở trên đó. Chúng đang có sẵn ở ngay đây, ngay bây giờ, vào đúng cái lúc bạn chịu bước xuống khỏi cái thang.
Bình yên không tới từ việc thắng cuộc đua, nó tới từ việc đặt cuộc đua xuống. Những mối quan hệ chân thành không tới từ việc được người ta ngưỡng mộ, mà thật ra, nó tới dễ dàng hơn với cái người không còn đang diễn, không còn đang cố tỏ ra mình hơn bạn. Còn tự do, cái sự tự do thật sự ở bên trong, thì đơn giản là cái còn lại, sau khi ta thôi không cần phải ở trên ai nữa. Bạn không cần phải thắng cuộc đua mới có được cái mình muốn. Bạn có được nó ngay khi bạn nhận ra rằng, mình vốn dĩ chưa từng bị bắt buộc phải chạy.
Tôi xin nói rõ một điều, kẻo bạn hiểu lầm. Tôi không hề bảo bạn hãy bỏ hết hoài bão, đừng cố gắng, đừng vươn lên. Làm việc bằng tất cả tâm huyết, mài giũa cho mình giỏi giang một điều gì đó, những cái đó có thể rất đẹp và rất ý nghĩa, đúng như chúng ta đã nói trong câu chuyện về một cuộc đời ý nghĩa. Câu hỏi duy nhất chỉ là thế này. Bạn đang làm những điều đó từ một sự đủ đầy bình thản ở bên trong, hay từ một cơn khát phải hơn cho bằng được cái người bên cạnh mình.
Cùng một hành động đó thôi, nhưng là hai thế giới nội tâm hoàn toàn khác nhau. Một bên là chơi, là rèn nghề, là đóng góp. Còn một bên là một cơn khát không bao giờ có thể làm dịu được. Nhìn từ bên ngoài, hai cái có thể trông y hệt nhau. Cái khác nhau nằm ở chỗ, bạn đang an trong lòng ngay trong lúc làm, hay đang đuổi theo một sự bình an mà nó cứ luôn luôn ở phía trước.
Vậy nên hôm nay, tôi xin mời bạn một bài tập nhẹ nhàng. Lần tới, khi bạn thấy trong mình nổi lên cái lực kéo muốn hơn ai đó, muốn chứng tỏ một điều gì đó, muốn leo chỉ vì để được ở trên, bạn hãy thử chơi lại đúng cái trò chơi mà tôi với bạn vừa chơi. Hãy tự hỏi mình, thật thành thật, đi xuống cho tới tận cùng, rằng nếu có được nó, thì rốt cuộc mình sẽ thật sự có được cái gì. Cứ hỏi rồi sau đó thì sao, hỏi mãi, cho tới khi bạn chạm được cái điều lặng lẽ ở dưới đáy, cái sự bình yên, sự thảnh thơi, cái cảm giác mình là đủ.
Và rồi bạn sẽ nhận ra một điều thật đẹp. Cái điều lặng lẽ mà bạn đang vươn tới ấy, bạn có thể tự trao cho mình một chút ngay bây giờ, một cách trực tiếp, mà không cần phải leo lên dù chỉ một bậc thang nào. Bạn hãy thở một hơi thật chậm, và cho phép mình, chỉ trong khoảnh khắc này thôi, được cảm thấy rằng mình đã là đủ rồi, ngay tại đây, đúng như con người mình đang là. Không phải vì mình đã thắng được cái gì. Mà chỉ đơn giản vì mình đang sống, và khoảnh khắc này là của mình.
Cái khao khát muốn hơn người, suy cho cùng, là một nỗi nhớ nhà. Ta nhớ một sự bình yên mà ta cứ ngỡ là mình phải đi kiếm cho được, phải xứng đáng mới có. Nhưng ta đâu cần phải kiếm nó. Ta chỉ cần ngừng chạy đủ lâu, để nhận ra rằng nó vẫn ở đây, từ đầu đến giờ. Trong câu chuyện sắp tới, tôi và bạn sẽ đi tới chỗ bản lề của cả phần đầu hành trình này, một sự dịch chuyển rất khẽ mà lại thay đổi tất cả. Đó là khi ta đi từ chỗ phải gồng mình chịu đựng những cái khó của cuộc đời, nghiến răng mà sống chung với nó, sang một điều nhẹ hơn và tự do hơn rất nhiều, đó là điềm nhiên mà chung sống. Chúng ta sẽ nói về sự khác nhau giữa hai chữ phải, và hai chữ điềm nhiên.
Đó là đôi điều tôi muốn gửi tới bạn hôm nay. Tôi là Cư sĩ Rừng Trúc. Chúc bạn một ngày bình an, và hẹn gặp lại bạn trong câu chuyện kế tiếp.
Bài viết nằm trong loạt podcast Cư sĩ Rừng Trúc, "Chậm Lại Một Chút", trên tienich.blog.
* Bài viết được trình bày và diễn đạt bằng AI, dựa trên chất liệu làm việc thực tế của Cư sĩ Rừng Trúc với AI. Nội dung thể hiện quan điểm và kinh nghiệm cá nhân của Cư sĩ Rừng Trúc, không đại diện cho bất kỳ tổ chức hay cá nhân nào khác.